6 Interessante Kwesties: Wat Kan Geld Niet Kopen?

Kan geld alles kopen? Of zijn sommige dingen onbetaalbaar? Deze vragen staan centraal in de nieuwe zesdelige YouTube serie van Nieuw Economisch Denken. Onder leiding van Michael Sandel, professor Bestuurskunde op de Universiteit van Harvard, zie je een gesprek tussen 12 studenten op zoek naar antwoorden op deze prangende vragen.

Per aflevering zal ik kort vertellen waarover ik heb nagedacht. Kijk vooral eerst zelf, je houdt er waarschijnlijk weer hele andere inzichten aan over, voordat je mijn inzichten leest. De serie is in het Engels. Te bekijken via:

https://www.ineteconomics.org/perspectives/videos/what-money-cant-buy

Aflevering 1: Sex verkoopt, is dat goed?
Abercrombie & Hooters: Is het oke om alleen mensen aan te nemen die er goed uit zien, een bepaald geslacht hebben of een bepaald ras hebben? Is zoiets het recht van de werkgever om de winst te maximaliseren of is dit niet-toelaatbare discriminatie?
  • Er zal altijd discriminatie zijn. Als je iemand aanneemt moet je een beslissing maken gebaseerd op een reden (tenzij je het compleet willekeurig doet). De centrale vraag is dus niet, is discriminatie oke maar welke discriminatie is oke?
  • Discriminatie mag als het fundamenteel is voor het werk. Als het werk fundamenteel afhangt van een bepaalde eigenschap moet discriminatie mogen. Neem het voorbeeld van een acteur of actrice. Hier is het logisch dat zij gediscrimineerd worden op basis van hun uiterlijk. Maar wanneer iets fundamenteel is voor een werkgever is subjectief. Is je uiterlijk fundamenteel als je werkt voor Abercrombie of Hooters? Ben je dan meetbaar beter op je werk? En als dat zou mogen, mag je dan het zelfde doen voor ras of geslacht?
  • Ingrijpen bij discriminatie vermindert de vrijheid. Zou de overheid het recht mogen hebben om de voorkeur van de klant en werkgever te verbieden als niemand in zijn rechten wordt aangetast? Ben je niet vrij om een restaurant te starten met alleen maar mannelijke obers zolang jouw consumenten dat willen? Als mensen dit niet zouden willen zou het restaurant zo failliet gaan, of zijn consumenten niet zo’n sterke kracht dat ze dit ook daadwerkelijk kunnen bewerkstelligen? Of is het sowieso niet legitiem om een openbaar bedrijf zijn gang te laten gaan met deze normen en waarden?
  • Discriminatie houdt stereotypen in stand. Het toestaand van bepaalde vormen van discriminatie normaliseert het gedrag en schept onbewust een standaard waaraan anderen mensen moeten voldoen. Wat negatieve effecten kan hebben zoals zelfmoord en anorexia. Het afschaffen van discriminatie bij bijvoorbeeld het aannemen van mensen kan dit tegengaan en een realistischer beeld aan de maatschappij tonen.
  • Discrimination op onveranderbare eigenschappen is anders dan op veranderbare. In een algemeen proces van aannemen selecteerd een werkgever sterk op intelligentie en productiveit, maar ook bijvoorbeeld op het feit of je een piercing hebt of dat je een pak draagt of niet? Het feit dat je invloed hebt gehad op deze aspecten tijdens je leven maakt het een legitiemere grond voor discriminatie. Maar ook hier heb je nuance, heb je echt wel zoveel invloed op je intelligentie? En hoe speelt discriminatie op grond van religie hierin mee?
Aflevering 2: De Lichamen Markt
Het verkopen van je nier, prostitutie, dwergwerpen. Wanneer is het oke om dit te verhandelen en wanneer niet?
  • Veiligheid is nummer één. Het verkopen van een nier, mits alles veilig is lijkt een recht wat eenieder zou moeten hebben. Maar heb je hetzelfde recht als je beide nieren wil verkopen?
  • Persoonlijke vrijheid is belangrijk. Eenieder zou vrij moeten zijn om een nier verkopen, prostitutee te zijn of zichzelf te laten dwergwerpen. Als niemand persoonlijk leed ondervind en geen wetten overtreden, wat is er tegen? Als je het toelaat zullen meer mensen geluk onder vinden. Of zouden we het verkopen van een iemand waardigheid niet moeten tolereren omdat dat een eroderend effect heeft op de maatschappij? Maar wat is waardigheid in deze zin, kan de wet daar wel antwoord op geven?
  • Het toelaten van het verkopen van een nier zorgt voor meer overlevenden. Pragmatisch gezien zullen er meer nieren beschikbaar komen als mensen de kans krijgen ze te verkopen. Is dit gevolgd belangrijk genoeg om de andere redenen te overtreffen? En verandert de kwestie dan als je de nier niet wil gebruiken in je lichaam maar als kunstobject?
  • Het huidige nierverdeelsysteem is ook oneerlijk. Wanneer je over een scenario nadenkt moet je het altijd vergelijken met alternatieven. Is het huidige systeem gebaseerd op wachttijd eerlijker dan een systeem waarin je betaald? Of zou er een heel ander systeem verzonnen moeten worden zodat je het beste van beide werelden kan gebruiken? Bijvoorbeeld een centraal instituut dat nieren inkoopt tegen een bepaalde prijs zodat er genoeg zijn, maar ze verdeeld volgens medische noodzaak in plaats van bereidheid om te betalen.
  • Economische dwang is onafwendbaar. In een systeem met economische druk en ongelijkheid is het verkopen van een nier nooit een keuze zonder economische druk. Niemand zou zijn nier moeten verkopen simpelweg omdat ze anders de eindje niet aan elkaar kunnen knopen. Alleen een utopisch systeem waarin niemand onder deze druk leidt kan deze druk wegnemen, maar is dit realistisch?
  • Het verkopen van nieren kan het geven van nieren verminderen. Een persoon die nu zijn nier vrijwillig afstaat aan bijvoorbeeld een familielid, zegt nu in plaats van: ik geef je een nier, koop maar een nier. Maakt dit het minder waardevol?
  • Nieren zullen toch wel verkocht worden, legaal of illegaal. Praktisch gezien zal je altijd een zwarte markt hebben voor nieren. Zou het niet beter zijn als je deze markt wit maakt en reguleert in plaats van het in de onveiligheid drukken?  Of is dit het geven van een verkeerd signaal?
Aflevering 3: Het Walrus Quotum
Is het oke om vluchtelingen te kopen en verkopen om hen effectiever te helpen? Of zou een mens niet verhandeld moeten worden? En hoe zit het met de doodstraf, is het oke als iemand deze wil uitvoeren voor geld?
  • Kosten moeten betaald worden. Er zijn kosten voor elke vluchteling die een land opneemt. Iemand moet deze betalen. Het krijgen van geld bij het opnemen van elke vluchteling maakt het makkelijk voor het betreffende land om ze goed te helpen. Het maakt de opvang in het geheeld dus beter.
  • Mensen mogen geen handelswaar zijn. Mensen zien als handelswaar zal leiden tot een degradatie van hun menselijke waarde. Het helpen van vluchtelingen zou een humanitaire daad moeten zijn, niet een handel. Het zou dus publiekelijk niet gestimuleerd moeten worden. Maar als je even doordenkt, hoe zit dat dan met het aannemen van mensen? Je ziet ze dan ook als handelswaar, je waardeert ze voor de arbeid die geleverd wordt. Dan is het wel acceptabel. Waar ligt de grens?
  • De reden waarom je iets doet maakt een verschil. Het geven van geld bij het helpen van een vluchteling verandert het motief waarom er geholpen wordt. Dit verandert ook de manier waarop er wordt omgegaan in de branche. Zijn het hulpbehoevende mensen of potentiele winst? Of allebei? Zal het helpen om humanitaire reden afnemen door het invoeren van een markt? Of is dat niet relevant en zouden we alleen moeten kijken naar het aantal mensen dat geholpen wordt?
Aflevering 4: Aanbod Schok
Is het toegestaan voor verkopers om de prijs voor water te verhogen na een natuurramp? Of is dit misbruik van macht?
  • Het verbieden van het gebruik maken van de markt in onetisch. Wie heeft het recht om mensen te weerhouden van het verkopen van water voor welke prijs dan ook? Of is de consequentie van het niet hebben van water te groot om dit over te laten aan de markt?
  • De waarde van water wordt gemeten door bereidheid om te betalen. Zouden verkopers niet gewoon water mogen verdelen aan de mensen die er bereid zijn het meest voor te betalen? Of spelen er andere zaken zoals noodzaak of tijd gespendeerd in de rij? Wanneer speelt welke factor het meest mee en verandert dit in een wereld waar iedereen hetzelfde kapitaal en inkomen heeft?
  • Het recht om te leven is geen markt. Markten zijn goed in het distruberen van goederen maar wanneer stopt te markt? Heeft een markt nog recht van bestaan in kwestie van leven en dood? En in hoeverre beschadigt het bestaan van een markt in zulke belangrijke zaken het sociale contract in de maatschappij?
  • Markten zijn beter in het distruberen van goederen. Zodra je het markt mechanisme afschaft na een natuurramp zal je de reden wegnemen waarom mensen van ver naar het gebied rijden om water verkopen? Als er geen extra geld te verdienen is, gaan ze niet helpen. Maar is dit waar? Zijn mensen niet van binnenuit empatisch en zullen ze toch helpen? 
Aflevering 5: De Gouden Deur
Is het oke om iemand te betalen om te stemmen? Of  zou je vrij moeten zijn om niet te stemmen? En zou je je stem dan mogen verkopen?
  • Mensen willen niet verteld worden wat ze moeten doen. Het betalen voor stemmen zal er niet voor zorgen dat mensen geinformeerd gaan stemmen, maar simpelweg willekeurig stemmen. De reden voor een verkiezing, het horen van de stem van het volk, gaat daarmee voorbij.
  • Stemmen is een maatschappelijke plicht. De reden zou niet geld moeten zijn, waarom jij zou stemmen. Het schetst een verkeerd beeld en vergiftigt het stemmen zelf. Het is een daad die goed is voor de totale maatschappij, waar jij deel van uitmaakt. Maar waarom zou je niet gewoon niet mogen stemmen? Of heb je een plicht aan de staat en de maatschappij omdat je hier deel van uitmaakt?
  • Stemmen brengt kosten met zich mee en betalen is fair. Mensen zouden ook kunnen werken en het kost tijd om te weten welke stem het  beste voor je is. Het feit dat het mensen hiervoor vergoed worden is fair.
  • Het is beter voor de democratie als meer mensen stemmen. Zodra meer mensen stemmen zullen zij politieker bewust zijn en zal de stem van meer mensen gehoord worden. Maar zal het echt hun stem zijn die gehoord wordt of is het willekeurig?
  • Het verkopen van stemmen is ondemocratisch. Het verkopen van stemmen maakt het mogelijk voor een rijk persoon om de democratie significant te beinvloeden. Dat zou niet mogelijk moeten zijn. En het verkopen van het recht om te migreren in een land? Maakt dat de democratie kwetsbaar voor rijke migranten? Moet migratie niet ook gaan over hoe goed je in de maatschappij past en de normen en waarden onderschrijft?
Aflevering 6: De Gok om de Doden
Mag je verdienen aan de dood en lijden? Mag je een levensverzekering afnemen voor iemand anders?
  • Het is respectloos en breekt sociale verbondenheid om te verdienen aan de dood. Het verdienen aan de dood van iemand anders degradeert het leven en waardigheid van diegene. Maar waarom zou dat niet mogen als beide 100 procent instemmen? En mag je geld verdienen aan het speculeren op iemand anders ongeluk?
  • Zonder toestemming, ben jij de enige die mag verdienen aan je eigen lichaam, en dus ook je eigen dood. Het zou niet zo moeten zijn dat iemand anders baat bij jouw dood heeft, tenzij hij of zij explicitet heeft ingestemd. Anders moet je zo’n reden voor een anders dood niet willen. Maar doen pensionen niet precies dit? Hebben pensioenfondsen geen baat bij het feit dat jij eerder doodgaat?