De Donut Economie in 7 Stappen.

Laatst las ik het boek ‘Donut Economie’ van Kate Raworth en bezocht ik een praatje van haar in Nijmegen. Hier mijn leerpunten!

De Donut

De donut is een nieuwe manier om na te denken over de staat van de economie. De economie dient er toe om mensen te laten floreren en het lijden te minimalizeren. Het huidige economisch denken dient daar niet toe en dus introduceert Raworth een donut!

De donut bestaat uit een sociale fundering, de binnenring, en een ecologisch plafond, de buitenring. In het midden van de donut is de plaats waar wij als mensheid willen zijn en leven. Onder de sociale fundering heeft de mensheid te maken met onder andere honger, dorst en gebrek aan energie. Hieraan zullen we hard moeten werken om dit op te lossen. Schieten we echter door in bepaalde economische activiteiten (bijvoorbeeld het genereren van energie met veel luchtvervuiling) bereiken we een ecologisch plafond waarboven de negatieve effecten het floreren van de mensheid in gevaar brengen. Andere effecten, zoals het verlies van biodiversiteit, chemische verontreinging zitten ook boven het ecologisch plafond. Zie hier een visuele weergave:

rrcpEDfZEZa98bP1LrBcLzGg_wF-02ZCQCbwQ0Q9SX8

Het boek is opgedeeld in 7 hoofdstukken met elk een eigen hoofdpunt. 7 korte stappen naar een betere samenleving.

1. Bruto Binnenlands Product (BBP) is geen goede maat voor de status van de economie.

Hoe is vrijwilligerwerk opgenomen in BBP? Hoe is de waarde van gemeenschap opgenomen? Niet! Wat draagt het kopen van een nieuwe stoel bij aan het BBP vergeleken met het repareren van een kapotte stoel? Een pure focus op het BBP vat de waarden die leven in de maatschappij niet samen en geeft een verkeerd beeld over wat belangrijk is in de economie.

2. Het huidige economisch denken, neemt de afhankelijkheid van de economie op de materialen en energie komende van de Aarde niet mee en behandelt de vier grote spelers (huishouden, markt, openbaar en staat) niet gelijkwaardig.

De markt is een open systeem waar energie en materialen in en uit vloeien en is fundamentaal afhankelijk van deze stromen. Ook de economie zelf is een complex systeem van meerdere spelers. Diensten die gewaardeerd worden in geld op de markt worden niet op dezelfde manier gewaardeerd in het huishouden. Maar wat is het verschil tussen naschoolse opvang door een bedrijf of de zorg van de moeder. In beide gevallen wordt er een dienst geleverd maar slechts in een geval in het onderdeel van het huidige economische denken. Of denk aan de impact van open-source technologie in de IT-sector, ook dit blijft buiten de huidige economische beschouwing.

Om het totale welzijn en activiteiten te omschrijven die spelen in de maatschappij moet je een veel bredere opvatting van de economie na streven die de aarde met haar materialen energie meeneemt en een evenwichtigere verdeling maakt tussen de vier grote spelers in de economie.

1691

3. Verander het mensbeeld van de rationale, economische mens naar een meer realistich beeld van de menselijke natuur.

Elke standaard economische theorie gaat uit van een perfect rationeel persoon dat een puur economische keuze maakt. Dit is onrealistisch en vertroebeld onze blik op hoe de mens echt is. Raworth geeft 5 kenmerkende veranderingen:

1. De mens is niet puur egoistisch, maar sociaal en empatisch. De mens zal willen samenwerken.

2. In plaats van vaste voorkeuren, hebben we veranderende waarden die verschillen van plaats tot plaats en tijd tot tijd.

3. In plaats van geisoleerde beslissingmakers zijn we allemaal afhankelijk van elkaar.

4. In plaats van berekende beslissingen maakt de mens eerder afgeronde beslissingen.

5. In plaats van de baas over natuur te zijn, zij we een met de natuur.

4. Een markt heeft geen mechanisch evenwicht maar is in een dynamisch proces.

Een vraag en aanbod curve met een stabiel evenwicht waarbij de prijs bepaald wordt is veel te simplistisch. In werkelijkheid is een markt een dynamisch proces waarbij elke dag dingen veranderen die marktwerking verstoren. Markten beinvloeden elkaar, reageren niet instantaan en dus moet er gedacht worden als markten die in relatie staan tot elkaar in een systeem, die op zijn beurt weer in contact staat met de maatschappij die van het systeem verlangt dat het etisch opereert. Denk in dynamische systemen, zoals het chicken, egg, road crossings scenario. Hoe meer kippen, hoe meer eieren, hoe meer kippen etc. Dit is een positieve feedbackloop. Maar tegelijkertijd ook, hoe meer kippen, hoe meer roadcrossings, hoe minder kippen etc. Dit is negatieve feedback. De wereld zit er vol mee en is constant in beweging. Statisch marktevenwicht wordt vervangen door de dynamiek!

Image result for doughnut economy chicken feedback

5. Redistributie is essentieel om niet onder de sociale fundering te komen.

Honger is niet de consequentie van het feit dat we te weinig voedsel produceren, het is de consequentie van een falen in distributie. Deze tendens is niet alleen internationaal maar ook nationaal zichtbaar, waar inkomensverschillen groter zijn geworden en meer mensen onder de sociale fundering leven, en meer mensen boven het ecologisch plafond. Dit terwijl het gemiddelde heel goed lijkt! Dat deze trend aan het doorzetten is stipte ook Thomas Piketty aan in zijn bestseller: Kapitaal in de 21ste eeuw. Ongelijkheid is een probleem omdat het de maatschappij ontwricht. Zo zijn in erg ongelijke maatschappijen meer mensen met drugsproblemen, meer tienerzwangerschappen, mentale ziekten, lagere levensverwachting etc. Om in de donut te komen is er een eerlijke verdeling nodig van land (wie plukt de vruchten van de natuur? land-waarde belasting?), geldcreatie (wie heeft het recht om geld en krediet te scheppen? cryptocurrency?), bedrijvigheid (wie plukt de vruchten van jouw arbeid? co-operatie i.p.v. bedrijf?), technologie (wie beheert de nieuwste technologie? open-source?) en kennis (wie beheert de kennisverdeling? The commons and makerspaces?). De denkslag moet gemaakt worden van, als we het voor iedereen beter maken is uiteindelijk iedereen goed af, naar een holistischer beeld waarin eerlijke redistributie een rol speelt.

Image result for doughnut economics redistribution

6. Regeneratie is essentieel om niet boven het ecologische plafond uit te komen.

We gebruiken simpelweg te veel materialen. Als iedereen zou willen leven als wij leven hebben we meer Aardes nodig dan dat we hebben. Hierom moeten we af van een linear idee van het productieproces. Welkom in de circulaire economie, waarin het afval van de een de grondstof van de ander is. Waarin, het repareren meer wordt gewaardeerd dan het opnieuw kopen. Kortom, waarin grondstofen niet telkens opnieuw in het systeem worden hoeven gestopt, maar dat ze rondgaan en er altijd genoeg voor is! Zorg ervoor dat de dingen die jij doet samengaan met de natuur waarin wij leven. Dat de productieprocessen teruggeven aan de natuur, zodat er een symbiose ontstaat tussen mens en natuur.

Image result for doughnut economics redistribution

7. Van altijd willen groeien, naar het maakt niet of we groeien, we hebben het goed.

Als we in de donut leven, zou het niet uitmaken of BBP groeit of niet. We moeten af van de systemen die impliciet uitgaan van constante BBP groei. We moeten BBP groei los koppelen van welvaartsgroei. Zoveel was ons heel dierbaar is kan BBP niet omvatten, we moeten er dus ook niet van afhankelijk van zijn!

Image result for doughnut economics redistribution

8. De donut is voor iedereen, ook de niet-mensen!

Ik zou Kate Raworth adviseren in de volgende editie van haar boek, de niet-menselijke dieren mee te nemen. Haar donut is een mooi concept, maar het mist wat!

 

Waarom zou je dit overnemen?

Voor mij is het duidelijk. Als ik in het buitenland zit en iemand vraagt aan mij:

‘Waarom vind jij Nederland zo tof?’

Dan wil ik niet antwoorden:

‘Omdat ons BBP zo hoog is.’

Je wil antwoorden:

‘Omdat we in de donut leven.’