Wat moet er nu echt in het klimaatakkoord komen staan?

In 2015 werd het Parijsakkoord gesloten, waarin onder andere Nederland samen met 194 andere landen beloofde de opwarming van de Aarde te beperken tot 2 graden Celsius door in 2030 minstens 40% van hun broeikasgas uit te stoten dan in 1990. Nederland heeft een nog amitieuzere doelstelling: namelijk voor 2030 49% minder broeikasgasuitstoot (sommige politieke partijen hadden daar liever 55 % zien staan) dan in 1990. In 2050 moet dat 95% minder zijn. Dit is vastgeleged in de klimaatwet, goegekeurd door de Tweede Kamer. Werk aan de winkel.
In het klimaatakkoord gaat staan hoe Nederland dat gaat doen. De hoofdlijnen moeten komende zomer af zijn, waarna het PBL het door kan rekenen en er concrete plannen gemaakt kunnen worden in het najaar. Begin 2019 moet de uitvoering starten, maar waar gaat het klimaatakoord eigenlijk over?

Waarom is het nodig?

Dat het klimaatakkoord nodig is lijkt buiten kijf te staan. Het gaat namelijk niet echt voortvarend met de reductie van CO2-uitstoot in Nederland. In 1990 stootte Nederland zo’n 229.1 Megaton (Mt) CO2 uit. In 2000 was dat 225.8 Mt, en recent in 2015; 202.0 Mt. Wereldwijd werd er in 2016 zo’n 49300 Mt uitgestoten. Nederland is dus verantwoordelijk voor ongeveer 0.4%. Dit lijkt weinig, maar per inwoner is Nederland wel bijna 70% meer vervuilend dan de gemiddelde aardbewoner. Elke Nederlander stoot gemiddeld bijna 12 ton per jaar uit.

(Cijfers zijn geen exacte wetenschap, maar zijn ruwweg correct).

uitstoot2

Opmerking bij tabel: Het kabinet rekent zonder LULUCF (LULUCF is de impact van de bossen en conversie daarvan naar stad).

Ook zonder LULUCF meegerekend is in 25 jaar een reductie van nog geen 13% bewerkstelligd! We hebben dus nog maar 14 jaar om nog eens 36% te verminderen tot 113 Mt. We hebben een flink karwei voor de boeg!

Hoe is het geregeld?

Het klimaatakkoord staat onder de regie van het huidige kabinet en roept daarvoor een klimaattafel per sector in het leven. Zo’n klimaattafel staat onder leiding van een onahankelijke voorzitter, die vervolgens het bedrijfsleven, overheidsinstantie en maatschappelijke organisaties uitnodigt om mee te praten. Het gaat om de volgende sectoren:

Elektriciteit, geleid door Kees Vendrik, die 20.2 Mt moet besparen en nog maar 12.4 Mt mag uitstoten.

Mobiliteit, geleid door Annemieke Nijhof, moet voor 7.3 Mt korten tot 25.0 Mt.

Industrie, geleid door Manon Janssen, voor 14.3 Mt tot 35.7 Mt.

Landbouw en Landgebruik, geleid door Pieter van Geel, voor 3.5 Mt tot 27.6 Mt.

De Gebouwde Omgeving, geleid door Diederik Samson, voor 3.4 Mt tot 15.3 Mt.

Ook is er een coordinered overlegovergaan, het klimaatberaad met als voorzitter Ed Nijpels en als deelnemers de voorzitters van de klimaattafel en maatschappelijke organisaties. Hier wordt gepraat over de consequenties van het klimaatakkoord voor de arbeidsmarkt, scholing, innovatie, financiering en ruimtelijke inpassing. Ook zorgt het klimaatberaad ervoor dat de afspraken een maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak hebben.

Tijdens de discussie om het klimaatakkoord tot stand te komen zijn er een aantal punten niet onderhandbelbaar, die al in het regeerakkoord zijn opgenomen.

  • De 49% doelstelling en de reductie in megatonnen die daaruit voortvloeien
  • De beschikbare financiele middelen uit het regeerakkoord worden niet overschreden
  • Het stoppen van het gebruik van kolen uiterlijk in 2030. Hiervoor is al afgesproken dat de oudste 2 Nederlandse kolencentrales, de Hemweg en de Amercentrale, dicht gaan in 2024. De andere 3, in de Rotterdamse Haven en de Eemshaven, moeten uiterlijk 31 december 2029 stoppen met het gebruik van kolen voor elektriciteitsproductie.
  • De minimumprijs voor CO2 in de elektriciteitsopwekking is 18 euro in 2020 en loopt op tot 43 euro in 2030. Op het moment van schrijven is die prijs 14.62 euro, volgens het emissie handel systeen, en in 1 jaar tijd gestegen met bijna 200 procent van 5 euro!
  • Er wordt geen gebruikt gemaakt van Gronings gas na 2030.

Prognose zonder klimaatakkoord

plan

Zonder dit akkoord stoot Nederland volgens de laatste prognose, exclusief LULUCF, nog steeds 158.0 Mt broeikasgassen uit. Een reductie van nog geen 30% ten opzichte van 1990.  De opgave van het kabinet in het klimaatakkoord is dus strikt noodzakelijk! Om de doelstelling te halen moet elke sector zich aan het impliciete sector plafond en opgelegde besparing houden!

En wat gaat dat kosten?

Nederland heeft een BBP in 2016 van 703 miljard euro, volgens het CBS. Het klimaatakkoord kost volgens het kabinet, tussen de 2.1 en 3.3 miljard euro per jaar (Dat is het scenario dat niet meer dan 49% reductie oplevert). Dat is dus jaarlijks tussen de 0.3% en 0.5% van het BBP. In totaal gaat het dus tot 2030 om tussen de 5% en 7% van het BBP.

kosten

Ook is er in Nederland in 2013 door 47 organisaties een Energieakkoord getekend. Hierin staat hoe de overheid ervoor gaat zorgen dat de hoeveelheid duurzame energie in Nederland 14% is in 2020 en 16% in 2023. Hierover heeft het kabinet afspraken gemaakt met 40 partijen, waaronder werkgevers, vakbonden en milieuorganisaties. In de Energieagenda staan de afspraken tot 2050.

Hoeveel energie verbruikt Nederland dan? Waar komt het vandaag? en Waar gaat het heen?

In Nederland verbruiken we in 2016 met z’n allen zo’n 3147 PetaJoule (PJ) per jaar. Hiervan gaat 729 PJ verloren, dat is bijna een kwart! De verlies gebeurt vooral tijdens de omzetting van grondstof naar elektriciteit en wartme, daar wordt meer dan driekwart van het verlies verloren. Uiteindelijk leveren we 378 PJ elektriciteit (ofwel 106 TWh) aan het net en 165 PJ aan restwarmte wordt gebruikt. De verwachting is dat de vraag naar energie grofweg constant blijft en 117 TWh in 2024 bedraagt.

Van de gebruikte energie (dus niet elektriciteit) wordt bijna de helft hiervan gebruikt door de bouw industrie (46%). De rest wordt verbruikt door verkeer & vervoer (18%), huishoudens (17%), Diensten, Afval & Water (12%), Landbouw & Visserij (7%).

1827 PJ (ongeveer 58%) genereren we in Nederland. Het merendeel (83%) komt uit aardgas, slechts 9% komt uit hernieuwbare bronnen, de rest is olie (4%), kernenergie (2%) en nog een klein deel uit andere bronnen. Het aardgas wat Nederland zelf heeft komt voornamelijk uit Groningen (56%, wat veel aardbevingen veroorzaakt en daardoor uiterlijk in 2030 stopt), maar Nederland heeft nog 240 andere kleine velden buiten Groningen (vooral op de Noordzee) waar de rest vandaan komt. Om het gat te dichten tussen wat Nederland kan genereren en wat Nederland nodig heeft, Wordt veel olie en kolen geimporteerd. In 2015 kostte Nederland dat zo’n 2.5 miljard voor kolen alleen. De olie-import wordt vooral gebruikt als grondstof, maar ook voor warmte en als brandstof in de mobiliteitssector.

EBN-poster-cijfers2016-1

Van het totale energieverbruik in Nederland in 2015 is dus maar net 5% hernieuwbaar.

Dit wordt opgewekt via verschillende methoden. De verwachting is dat als er niets gedaan wordt, het aandeel hernieuwbaar 14.6% zal zijn in 2030. Afgelopen week heeft de EU de doelstelling gezet dat in 2030, 32% hernieuwbaar moet zijn. Ook een flink karwei. Hier zal het klimaatakkoord dus verandering in moeten gaan brengen.

petajouleke

Gelukkig is in het Energieakkoord het doel al uitgesproken om dit aandeel te groeien tot 12,4% in 2020 en tot 167 % in 2023. Uiteindelijk moet dit in 2050 100% worden.

Concreet staat in het Energieakkoord het volgende:

  • Een besparing van het energieverbruik met gemiddeld 1,5 procent per jaar.
  • 100 petajoule energiebesparing per 2020.
  • Een toename van het aandeel hernieuwbare energieopwekking naar 14 procent in 2020 (dat wordt niet gehaald) en 16 procent in 2023 (dat wordt naar verwachting wel gehaald).

Windenergie (30 PJ totaal in 2016 naar 91 PJ op zee en 52 PJ op land in 2030)

In Nederland wordt vol ingezet op windenergie. Dit lijkt ook logischerwijs te volgen uit het kosteneffectiveitsplaatje.

kosteneffectiviteit

Concrete doelstelling uit het regeerakkoord over windenergie zijn:

  • Opschaling naar 6 GW opgesteld vermogen wind op land in 2020. Dit is in 2017 in volle gang. 6.6 GW projecten aan wind op land zijn gerealiseerd of in voorbereiding.
  • 4,5 GW opgesteld vermogen wind op zee in 2023, in 2017 was dat nog maar 1 GW.

    windenergiegebieden-rk-2030_persbericht

1 windmolen levert ongeveer 1 MW en op jaarbasis 2.19 GWh. Nieuwe ontwikkelingen zijn gaande, en er komt een model aan dat al 12 MW levert, en dus ook 12x zoveel energie levert.

Op grond van het regeerakkoord wordt er tussen 2024 en 2030 voor nog eens 7 GW aan windparken op zee bij gebouwd tot een totaal van 11.5 GW. Dit levert 91 PJ op. De te bouwen parken moeten komen op:

  1. Op Hollandse Kust (west) 1,4 GW. Operationeel in 2024-2025.
  2. Ten noorden van Vlieland bij het bestaande Gemini-windpark 0,7 GW. Operationeel in 2026.
  3. IJmuiden Ver 4 GW. Operationeel in 2027-2030
  4. Voor 0,9 GW moet nog plek worden gevonden.

Prognose Wind na 2030

Wordt dit tempo na 2030 volgehouden, dan staat er in 2050 31,5 GW. Ook zullen er  dan nieuwe gebieden moeten worden aangewezen.  Het plan van het kabinet is dus duidelijk minder ambitieus als de meest ambitieuze prognose van het PBL en meer in lijn met scenario III, zoals hieronder weergegeven. In dit geval wordt zo’n 9% tot 14% van de Nederlandse Noordzee volgebouwd.

Capture3

Flink inzetten op windparken op zee betekent wel dat er iets nuttigs met deze windelektricteit gedaan moet worden. Huizen die bijvoorbeeld nu op aardgas worden verward, zullen in de toekomst elektrisch verwarmd moeten worden.

Zonne-energie (7 PJ in 2016 naar 23 PJ in 2024)

Zonne-energie (PV) is minder populair. PV zal volgens TenneT doorgroeien tot 6,5 GW opgesteld vermogen in 2024. PV levert ongeveert 1000 uren per jaar, dus PV levert in 2024, 6500 GWh (23 PJ). Dit beslaat ongeveer 65 vierkante kilometer.

Biomassa (78 PJ in 2016 naar 119 PJ in 2023)

In het Energieakkoord is voor 2020 opgenomen dat maximaal 25 PJ biomassa wordt ingezet voor grootschalige bij- en meestook voor de productie van elektriciteit. Het merendeel van de gestookte biomassa wordt echter bij de mensen thuis, of in de afvalvebrandinginstallatie gestookt. De verwachting is dat zeker 50% van de 317 PJ hernieuwbare energie in 2023 nog uit biomassa bestaat.

biomassa

Energiemix & Leveringszekerheid

Er moet niet alleen gekeken worden naar het energieverbruik per jaar, maar ook per dag. In de winter wordt er namelijk veel meer energie verbruikt dan in de zomer. De norm die is vastgesteld voor de leveringszekerheid staat op 99,999%, wat overeenkomt met zo’n 5 minuten uitval per jaar. In de winter van 2012 was dit zelf bijna 10 PJ per dag, wat bijna 2x zo veel is dan een normale winterdag.

Op dit moment beschikt Nederland over 21.5 GW operationeel thermisch productievermogen uit gas- en kolencentrales. De verwachting is dat dit zal afnemen tot 19 GW in 2024. Dit terwijl het productievermogen van hernieuwbaar van 6.3 GW in 2017 naar 17 GW in 2024 zal stijgen. In Nederland ligt de piekvraag rond de 19 GW.

Het totaal operationeel vermogen zal stijgen van 29.5 GW in 2017 naar 36.0 GW in 2024. Echter op de middellange termijn (2024) kan in Nederland afhankelijk van het weersbeeld, perioden ontstaan met lagere reserves, dit komt doordat een GW opgesteld vermogen van zon of wind minder stroom oplevert dan een GW gas of kolen.

Bronnen en interessante links:

http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/pbl-2018-analyse-afspraken-klimaatakkoord-startnotitie_3168.pdf

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/04/26/kamerbrief-over-notitie-kosten-energie-en-klimaattransitie-in-2030-update-2018

https://hollandrijnland.nl/wp-content/uploads/2018/03/Presentatie-Holland-Solar.pdf

https://www.ebn.nl/wp-content/uploads/2018/01/EBN-Infographic-2018-pdf.pdf

http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/pbl-2018-toekomst-van-de-noordzee-2728.pdf

https://www.energieakkoordser.nl/~/media/files/energieakkoord/publiciteit/voortgangsrapportage-2017.ashx

Nationale Energie Verkenning 2017

https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/08/Nederlandse%20samenvatting%20NIR%202017.pdf

https://www.rvo.nl/onderwerpen/duurzaam-ondernemen/duurzame-energie-opwekken/techniek/opbrengst

https://www.tennet.eu/fileadmin/user_upload/Company/Publications/Technical_Publications/Dutch/Rapport_Monitoring_Leveringszekerheid_2017_web.pdf

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2015/48/steenkoolverbruik-kwart-hoger

https://nos.nl/artikel/2217651-minder-gas-uit-groningen-maar-wat-gebeurt-er-met-de-andere-velden.html

https://www.duurzaambedrijfsleven.nl/energie/28965/europese-unie-in-2030-moet-32-procent-van-alle-energie-hernieuwbaar-zijn

http://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/PBL2017_Greenhouse-gas-emissions-in-the-Netherlands-1990-2015-national-inventory-report-2017.pdf